چگونه علائم بیرون زدگی دیسک کمر را در مراحل اولیه بشناسیم؟

علائم بیرون زدگی دیسک کمر یکی از شایع‌ترین مشکلات ستون فقرات است که می‌تواند تأثیر زیادی بر کیفیت زندگی

فرد داشته باشد. ستون فقرات انسان از مهره‌ هایی تشکیل شده که بین آن‌ها دیسک‌های بین‌ مهره‌ای قرار دارند. این

دیسک‌ها مانند بالشتک‌هایی نرم عمل می‌کنند و باعث انعطاف‌ پذیری و کاهش فشار وارده به مهره‌ها می‌شوند. اما

در برخی موارد، به دلایلی مانند افزایش سن، بلند کردن اجسام سنگین، نشستن طولانی‌مدت و وضعیت نادرست

بدن، دیسک‌ها دچار فرسایش شده و ماده ژلاتینی درون آن‌ها به بیرون نشت می‌کند.

 

این وضعیت که به آن بیرون زدگی دیسک کمر یا فتق دیسک کمر گفته می‌شود، می‌تواند باعث فشار بر اعصاب

نخاعی شده و علائم مختلفی از جمله درد، بی‌حسی و ضعف عضلانی را ایجاد کند. بیرون زدگی دیسک کمر

معمولاً در ناحیه لومبار (پایین کمر) اتفاق می‌افتد، زیرا این قسمت از ستون فقرات بیشترین فشار را هنگام

نشستن، ایستادن و حرکت کردن تحمل می‌کند.

 

در مراحل اولیه، فرد ممکن است تنها احساس ناراحتی جزئی داشته باشد، اما با گذشت زمان، علائم شدت

گرفته و زندگی روزمره را مختل می‌کنند. از این‌رو، تشخیص زودهنگامو شروع درمان مناسب می‌تواند از بروز

مشکلات جدی‌تر جلوگیری کند.

 

در این مقاله، به بررسی دقیق بیرون زدگی دیسک کمر، روش‌های تشخیص آن و راه‌های درمانی که می‌تواند به

کاهش درد و بهبود شرایط بیمار کمک کند، خواهیم پرداخت. اگر شما یا یکی از اطرافیانتان با دردهای مزمن در ناحیه

کمر و پاها مواجه هستید، آشنایی با این علائم می‌تواند نقش مهمی در جلوگیری از تشدید مشکل داشته باشد.

بیرون زدگی دیسک کمر چیست؟

بیرون زدگی دیسک کمر که با نام‌های فتق دیسک کمر یا هرنی دیسک بین‌مهره‌ای نیز شناخته می‌شود، یکی از

مشکلات شایع ستون فقرات است که به دلیل آسیب یا فشار زیاد به دیسک‌های بین مهره‌ای رخ می‌دهد. ستون

فقرات انسان از ۳۳ مهره تشکیل شده است که بین هر دو مهره، یک دیسک قرار دارد. این دیسک‌ها وظیفه جذب

ضربه و ایجاد انعطاف‌پذیری در ستون فقرات را بر عهده دارند. هر دیسک شامل دو بخش اصلی است:

1. هسته دیسک (نوکلئوس پولپوزوس): بخش داخلی و نرم دیسک که از ماده‌ای ژلاتینی تشکیل شده است.

2. حلقه فیبروزی (آنولوس فیبروزوس): لایه خارجی و مستحکم دیسک که از فیبرهای قوی ساخته شده و وظیفه حفظ ساختار دیسک را دارد.

 

زمانی که حلقه فیبروزی دچار پارگی یا آسیب شود، ماده ژلاتینی داخل دیسک به بیرون نشت کرده و بر

روی اعصاب نخاعی فشار وارد می‌کند. این وضعیت باعث ایجاد درد و سایر علائم عصبی می‌شود.

 

بیرون زدگی دیسک کمر معمولاً در ناحیه لومبار (پایین کمر) اتفاق می‌افتد، زیرا این بخش بیشترین وزن بدن

و فشارهای حرکتی را تحمل می‌کند. فتق دیسک می‌تواند به دلایل مختلفی مانند افزایش سن، آسیب‌های

فیزیکی، فعالیت‌های سنگین، وضعیت نادرست بدن و عوامل ژنتیکی رخ دهد.

شدت بیرون زدگی دیسک کمر

بسته به میزان بیرون زدگی، فتق دیسک می‌تواند در درجات مختلفی ظاهر شود:

1. برجستگی دیسک: در این مرحله، دیسک کمی به سمت بیرون حرکت کرده اما هنوز پارگی در حلقه فیبروزی رخ نداده است.

2. پرولاپس دیسک: حلقه خارجی دیسک شروع به آسیب دیدن می‌کند، اما ماده ژلاتینی هنوز کاملاً از آن خارج نشده است.

3. اکستروژن دیسک: در این مرحله، ماده ژلاتینی از حلقه دیسک بیرون می‌زند و به کانال نخاعی فشار وارد می‌کند.

4. سکوئستریشن دیسک: شدیدترین نوع بیرون زدگی دیسک که در آن، بخش‌هایی از ماده ژلاتینی کاملاً جدا

شده و در داخل کانال نخاعی شناور می‌شود.

علائم بیرون زدگی دیسک کمر

چندین عامل در ایجاد فتق دیسک نقش دارند، از جمله:

1. افزایش سن: با بالا رفتن سن، دیسک‌ها آب خود را از دست داده و انعطاف‌پذیری آن‌ها کاهش می‌یابد.

2. حرکات نامناسب: بلند کردن اجسام سنگین با وضعیت نادرست بدن، نشستن طولانی‌مدت و حرکات ناگهانی

می‌تواند باعث فشار بیش‌ از حد به دیسک شود.

 

3. چاقی و اضافه‌وزن: وزن زیاد فشار بیشتری بر مهره‌های کمر وارد کرده و احتمال آسیب دیدگی دیسک را افزایش می‌دهد.

4. سبک زندگی کم‌تحرک: عدم فعالیت بدنی منظم باعث ضعف عضلات نگه‌دارنده ستون فقرات شده و احتمال فتق دیسک را بالا می‌برد.

5. عوامل ژنتیکی: برخی افراد به‌طور ژنتیکی مستعد ضعف دیسک‌های بین مهره‌ای هستند.

6. سیگار کشیدن: مصرف دخانیات باعث کاهش اکسیژن‌رسانی به دیسک‌ها شده و روند فرسایش آن‌ها را تسریع می‌کند.

 

بیرون زدگی دیسک کمر اگر به‌موقع تشخیص داده نشود، می‌تواند منجر به مشکلات مزمن و حتی ناتوانی حرکتی شود.

بنابراین، آشنایی با علائم و دلایل این عارضه می‌تواند به پیشگیری و درمان مؤثرتر کمک کند.

تأثیر بیرون زدگی دیسک کمر بر بدن

زمانی که دیسک بین‌مهره‌ای دچار بیرون‌زدگی شود، بسته به میزان و محل آسیب، ممکن است علائم متفاوتی بروز کند.

این علائم معمولاً در بخش پایینی کمر و گاهی در پاها و سایر قسمت‌های بدن احساس می‌شوند. شناخت این نشانه‌ها

می‌تواند به تشخیص سریع‌تر و جلوگیری از عوارض جدی‌تر کمک کند.

دلایل اصلی بیرون زدگی دیسک کمر

بیرون زدگی دیسک کمر علائم متنوعی دارد که شدت آن‌ها بستگی به میزان فشار دیسک بر اعصاب نخاعی دارد.

برخی از افراد ممکن است تنها درد خفیف را تجربه کنند، در حالی که برخی دیگر ممکن است با درد شدید و محدودیت‌های

حرکتی مواجه شوند. علائم این عارضه معمولاً به‌صورت تدریجی ظاهر می‌شود، اما در برخی موارد، ممکن است به‌صورت

ناگهانی و شدید بروز کند.

۱. درد در ناحیه کمر؛ علائم بیرون زدگی دیسک کمر

اولین و رایج‌ترین نشانه بیرون زدگی دیسک کمر، درد در ناحیه پایین کمر است. این درد ممکن است دردی مداوم

و مبهم باشد یا به‌ صورت درد تیرکشنده و شدید احساس شود. ویژگی‌های این درد عبارت‌اند از:

1. با فعالیت‌های سنگین یا نشستن طولانی‌مدت تشدید می‌شود.

2. ممکن است هنگام ایستادن، راه رفتن یا خم شدن بدتر شود.

3. در برخی مواقع با استراحت موقتی کاهش می‌یابد، اما به‌طور کامل از بین نمی‌رود.

۲. درد انتشاری (سیاتیک)

یکی از مهم‌ترین نشانه‌های فتق دیسک کمر، درد سیاتیکی است. این درد زمانی ایجاد می‌شود که دیسک بیرون زده

روی عصب سیاتیک (بلندترین عصب بدن که از کمر تا پا امتداد دارد) فشار وارد کند. ویژگی‌های این درد عبارت‌اند از:

1. از پایین کمر شروع شده و به باسن، ران، پشت ساق پا و حتی کف پا سرایت می‌کند.

2. معمولاً در یک طرف بدن احساس می‌شود.

3. می‌تواند به‌صورت درد سوزشی، تیرکشنده یا گزگز کننده ظاهر شود.

۳. بی‌حسی و سوزن‌ سوزن شدن

فشار روی اعصاب ستون فقرات می‌تواند باعث بی‌حسی یا احساس گزگز (مورمور شدن) در قسمت‌های مختلف

بدن شود. این علائم معمولاً در نواحی زیر مشاهده می‌شود:

1. پایین کمر

2. باسن

3. پشت ران و ساق پا

4. کف پا و انگشتان

بی‌حسی می‌تواند به‌صورت موقتی باشد، اما اگر شدت فتق دیسک زیاد باشد، ممکن است

دائمی شود و فرد دچار کاهش حس در پاها گردد.

۴. ضعف عضلانی و کاهش قدرت پاها

اگر فتق دیسک به عصب‌هایی که عضلات پا را کنترل می‌کنند فشار وارد کند، ممکن است فرد دچار ضعف عضلانی

شود. این مشکل معمولاً به‌صورت زیر نمایان می‌شود:

1. احساس ضعف در یکی از پاها

2. دشواری در راه رفتن، بالا رفتن از پله‌ها یا ایستادن طولانی‌مدت

3. مشکل در بلند کردن یا حرکت دادن پاها

در موارد شدید، ضعف عضلانی می‌تواند تعادل و هماهنگی حرکتی را مختل کند.

۵. درد هنگام نشستن یا ایستادن طولانی‌مدت

نشستن فشار زیادی بر دیسک‌های بین مهره‌ای وارد می‌کند. افراد مبتلا به بیرون زدگی دیسک کمر معمولاً هنگام

نشستن طولانی‌مدت دردی شدید در کمر و پاها احساس می‌کنند. ایستادن طولانی‌مدت نیز می‌تواند درد را تشدید کند.

۶. افزایش درد هنگام عطسه، سرفه یا زور زدن

فعالیت‌هایی مانند عطسه، سرفه یا زور زدن هنگام دفع می‌توانند فشار داخل ستون فقرات را افزایش دهند. در این

حالت، درد کمر یا پاها به‌شدت افزایش می‌یابد.

۷. مشکلات ادراری و گوارشی (در موارد شدید)

در موارد شدید بیرون زدگی دیسک، ممکن است عصب‌هایی که کنترل مثانه و روده را بر عهده دارند تحت فشار قرار

بگیرند. این وضعیت که به سندرم کودا اکوینا (Cauda Equina Syndrome) معروف است، علائم زیر را به همراه دارد:

1. بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع

2. عدم توانایی در کنترل مثانه

3. بی‌حسی شدید در اطراف ناحیه تناسلی و باسن (بی‌حسی زینی‌شکل)

توجه: اگر فردی دچار این علائم شد، باید فوراً به پزشک مراجعه کند، زیرا ممکن است نیاز به جراحی اورژانسی داشته باشد.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر بیرون زدگی دیسک کمر خفیف باشند، معمولاً با استراحت، فیزیوتراپی و تغییر سبک زندگی بهبود می‌یابند. اما در

شرایط زیر، مراجعه سریع به پزشک ضروری است:

1. درد شدید و مداوم که با استراحت بهتر نمی‌شود.

2. ضعف شدید در پاها یا مشکل در راه رفتن.

3. بی‌حسی یا سوزن‌سوزن شدن شدید در پاها، باسن یا اطراف اندام تناسلی.

4. مشکلات ادراری یا بی‌اختیاری مدفوع.

روش‌های تشخیص بیرون زدگی دیسک کمر

برای تشخیص دقیق بیرون زدگی دیسک کمر، پزشک از ترکیبی از معاینه فیزیکی، بررسی علائم و آزمایش‌های

تصویربرداری استفاده می‌کند. تشخیص صحیح این عارضه نقش مهمی در انتخاب روش درمانی مناسب دارد. در

ادامه به بررسی دقیق مراحل و روش‌های تشخیص این بیماری می‌پردازیم.

۱. بررسی علائم و سابقه پزشکی

در اولین مرحله، پزشک درباره علائم بیمار، شدت درد، نحوه شروع علائم و تأثیر آن بر فعالیت‌های روزانه سؤال می‌کند.

نکات مهمی که پزشک بررسی می‌کند شامل موارد زیر است:

1. نوع درد: درد کمر، درد سیاتیکی، گزگز یا بی‌حسی در پاها.

2. عوامل تشدید کننده: افزایش درد هنگام نشستن، عطسه یا راه رفتن.

3. شدت و مدت درد: درد مداوم یا متناوب.

4. تأثیر بر عملکرد روزانه: محدودیت در حرکت، ضعف پاها یا مشکلات ادراری.

5. سابقه آسیب‌های قبلی: آسیب‌های کمر، جراحی‌های پیشین یا سابقه دیسک در خانواده.

۲. معاینه فیزیکی تخصصی علائم بیرون زدگی دیسک کمر

در این مرحله، پزشک با استفاده از تست‌های فیزیکی و عصبی بررسی می‌کند که آیا دیسک بیرون زده روی

عصب‌های نخاعی فشار وارد کرده است یا خیر. برخی از مهم‌ترین تست‌های فیزیکی شامل موارد زیر است:

– تست بلند کردن پا (Straight Leg Raise – SLR):

در این تست، بیمار به پشت دراز می‌کشد و پزشک یک پای او را به‌ آرامی بلند می‌کند. اگر بلند کردن پا

باعث درد شدید در کمر یا انتشار درد به پاها شود، احتمال بیرون زدگی دیسک وجود دارد.

– تست رفلاکس و حس لامسه:

پزشک قدرت عضلات پا، واکنش‌های رفلکسی زانو و مچ پا و میزان حس لامسه در پاها را بررسی می‌کند.

اگر در قسمتی از پا ضعف عضلانی، کاهش حس یا اختلال در واکنش‌های رفلکسی وجود داشته باشد،

احتمال آسیب عصبی ناشی از فتق دیسک زیاد است.

– بررسی دامنه حرکتی ستون فقرات:

پزشک از بیمار می‌خواهد حرکاتی مانند خم شدن به جلو، عقب، چرخش یا ایستادن روی انگشتان و پاشنه

پا را انجام دهد تا میزان محدودیت حرکتی مشخص شود.

۳. آزمایش‌های تصویربرداری (MRI ،CT اسکن، رادیوگرافی)

اگر معاینه فیزیکی مشکوک به فتق دیسک باشد، پزشک برای تأیید تشخیص از تصویربرداری‌های دقیق استفاده می‌کند.

1.  MRI (تصویربرداری تشدید مغناطیسی) – بهترین روش تشخیصی

2. سی‌تی اسکن (CT Scan) – جایگزین MRI

3. رادیوگرافی (X-ray) یا عکس ساده از ستون فقرات

4. میلوگرافی (Myelography) – بررسی دقیق نخاع

۴. تست‌های الکتروفیزیولوژی (بررسی عملکرد عصب‌ها)

1. نوار عصب و عضله (EMG & NCS):

2. پتانسیل برانگیخته حسی (SEP)

نتیجه‌گیری

علائم بیرون زدگی دیسک کمر بسته به شدت و محل آسیب می‌تواند متفاوت باشد. از جمله نشانه‌های مهم این

عارضه، درد کمر، انتشار درد به پاها، بی‌حسی، ضعف عضلانی و مشکلات حرکتی است. تشخیص به‌موقع و درمان

مناسب می‌تواند به جلوگیری از پیشرفت بیماری کمک کند.

 

اگر با چنین علائمی روبه‌رو هستید، بهتر است هرچه سریع‌تر به پزشک مراجعه کرده و اقدامات لازم را برای بهبود

شرایط خود انجام دهید. شما عزیزان می‌توانید با اطمینان برای درمان قطعی و تضمینی دیسک کمر

به ما مراجعه کنید و سلامتی خود را بازیابید.